Giáo dục STEAM cho trẻ mầm non không chỉ là mối quan tâm của các nhà làm giáo dục, mà còn của rất nhiều bậc cha mẹ, mong muốn hiểu biết về lợi ích của STEM, lựa chọn phương pháp giáo dục tốt nhất cho giai đoạn phát triển đầu đời của trẻ. Hiểu được điều đó, các cô giáo lớp A2, trường mầm non Họa Mi, Giảng Võ đã xây dựng kế hoạch từ đầu năm học để tăng cường, khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động trải nghiệm
Theo phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên là người cung cấp kiến thức qua thuyết trình hay giảng giải, còn trẻ là người nghe, ghi nhớ và làm theo. Bởi vậy, người học rất thụ động, ghi nhớ máy móc, bị hạn chế năng lực tư duy logic và phản biện, sự hiếu kỳ tự nhiên của trẻ cũng bị giảm đi do phương pháp tiếp cận cấu trúc một cách máy móc.
Trẻ mầm non tiếp thu và học tập tốt nhất qua các hoạt động trải nghiệm
Trải nghiệm là cách học hiệu quả nhất cho trẻ và giáo dục STEM cho trẻ mầm non đã và đang phát huy được những ưu điểm vượt trội:
- Trẻ mầm non tư duy trực quan, những kiến thức kỹ năng có được khi trẻ trực tiếp khám phá sẽ giúp trẻ hiểu và nhớ.
- Trực tiếp tham gia vào các hoạt động khám phá giúp trẻ phát huy khả năng quan sát, phát hiện và giải quyết vấn đề.
Giáo dục STEM giúp trẻ tham gia vào các hoạt động học tập, trải nghiệm thực tế, trẻ có nhiều cơ hội phát triển.
Giáo dục STEM cho trẻ mầm non mang đến nhiều lợi ích thông qua các hoạt động khoa học, thúc đẩy trẻ luôn tìm tòi và khám phá trong mọi sự vật, hiện tượng:
- Trẻ học, sử dụng vốn từ và thuật ngữ khoa học đơn giản về các lĩnh vực khoa học – công nghệ – kỹ thuật – toán học
- Khuyến khích trẻ huy động tất cả các giác quan để quan sát và thử nghiệm với các hiện tượng khoa học
- Khuyến khích trẻ thảo luận về các khái niệm khoa học trong các cuộc trò chuyện hàng ngày
- Khuyến khích trẻ tư duy, đặt câu hỏi, tìm nguyên nhân về những hiện tượng đã quan sát và suy luận/kết luận
- Trẻ được sử dụng các dụng cụ đơn giản để quan sát sự vật và hiện tượng khoa học
- Trẻ thu thập dữ liệu và thuyết trình và dẫn chứng những gì chúng tìm thấy
Các bé A2 học thông qua hoạt động ngoài trời
Nền tảng của khoa học là dựa trên sự điều tra và thăm dò, đó là hai nguyên tố chính của STEM. Với cách học truyền thống, mỗi vấn đề thường chỉ có 1 đáp án còn giáo dục STEM khuyến khích người học tìm tòi, đưa ra cách giải quyết vấn đề bằng nhiều kết quả khác nhau.
Từ đó, trẻ rút ra kết luận dựa trên kết quả thu được qua kiểm chứng trên hiện tượng, kết nối với thực tiễn, phát hiện hiện tượng tương tự để vận dụng vào cuộc sống.
Giáo dục STEM về bản chất được hiểu là việc trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.
Giáo dục STEM cho trẻ cơ hội vận dụng lý thuyết vào thực hành để tạo ra sản phẩm
Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp trẻ không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày.
Giáo dục STEM có vai trò quan trọng giúp tạo ra các định hướng tư duy tích cực và tạo nên thói quen học tập tích cực, đó là những gì chúng ta cần cho trẻ mầm non. Bởi, trẻ mầm non thường có sự hiếu kỳ và có rất nhiều câu hỏi, khi sinh ra đã là những nhà khoa học tự nhiên, say mê tìm tòi và nghiên cứu thế giới xung quanh.
Giáo dục STEM khơi dậy niềm yêu thích học tập trong trẻ
Trẻ được tiếp cận STEM từ sớm mang tới những lợi ích tuyệt vời, hỗ trợ và giúp trẻ khám phá bản thân, xây dựng cho trẻ có những kỹ năng cần thiết có thể vận dụng và phát triển trong thế giới công nghệ hiện đại ngày nay.
Trẻ mầm non không học lý thuyết hàn lâm, qua những lời nói suông, giảng giải mà chúng học qua chính những trải nghiệm – thực làm, thực học. Đặc điểm tư duy của trẻ mầm non là tư duy trực quan. Vì thế khi cho trẻ quan sát và thực hiện một thí nghiệm khoa học, sẽ tập trung vào việc đặt câu hỏi để trẻ tự nói ra những thay đổi, những hiện tượng mà trẻ nhìn thấy và nghe thấy. Không giải thích dài dòng về nguyên lý khoa học, mà tập trung vào giúp trẻ phát hiện những thay đổi, những diễn biến của hiện tượng. Với các nguyên lý khoa học phức tạp trẻ sẽ tiếp tục được tiếp cận ở các cấp học cao hơn.
Trong giáo dục STEAM, khi đặt các câu hỏi cho trẻ sẽ sử dụng những câu hỏi ở dạng “mở”, những câu hỏi giúp trẻ huy động vốn kinh nghiệm, hiểu biết, như: Con gì đây? Con biết gì về quả cam? Con có thể kể cho cô nghe con đã xếp ngôi nhà này như thế nào không?…hay các câu hỏi kích thích trẻ tìm hiểu, thử nghiệm, như: Tại sao con không thử làm xem?…hoặc khuyến khích trẻ suy luận, phán đoán, như: Chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta cho 1 ít giấm vào cốc bột nở này nhỉ?…hay khơi gợi trí tưởng tượng cho trẻ kiểu: con có thấy đĩa kẹo bây giờ giống với thứ gì đó mà con đã biết không?
Trẻ mầm non không học kiến thức hàn lầm, vĩ mô mà trẻ học về tất cả những gì diễn ra xung quanh, ngay trong chính cuộc sống thực. Trẻ học không chỉ để ghi nhớ và trả bài, mà trẻ học nhanh nhất khi điều đó được ứng dụng vào chính cuộc sống hàng ngày. Vì thế, mỗi kiến thức hay kỹ năng sẽ trở nên có nghĩa với trẻ khi bài học đó gắn với việc tạo ra một sản phẩm cụ thể như: Chiếc đèn phát sáng, ô tô phản lực, chong chóng quay, tòa tháp giấy…, để mỗi nguyên lý khoa học trở nên cụ thể, được trẻ ứng dụng trực tiếp, sáng tạo ra một món đồ dùng đồ chơi yêu thích, từ đó sẽ tác động mạnh mẽ đến hứng thú và sự say mê tìm tòi của trẻ.
Hoạt động đóng vai trong giai đoạn này đối với trẻ mầm non vô cùng quan trong. Trẻ thích là người lớn, nhưng vốn kinh nghiệm sống chưa đủ để trẻ “làm người lớn” thật sự. Như vậy thì người lớn có thể cho trẻ tham gia vào các hoạt động STEAM dưới dạng các trò chơi đóng vai và thông qua đó trẻ cũng sẽ nhập vào những vai mà bản thân trẻ thích, trẻ muốn bản thân được như vậy (Đóng vai nhà khoa học, kỹ sư xây dựng, nhà thám hiểm, …). Giao nhiệm vụ, tạo được hứng thú cho trẻ khám phá sẽ giúp trẻ tiếp nhận kiến thức dễ dàng hơn.
Cách tiếp cận dạy học theo phương pháp STEAM chắc chắn không phải là nhiệm vụ dễ dàng nhưng những lợi ích mà STEAM mang lại cho trẻ nhỏ và trường học thì rất lớn. Trường học sẽ không chỉ là nơi để giảng dạy lý thuyết mà ở nơi đó những đứa trẻ được trải nghiệm những kiến thức thực tiễn vừa lớn khôn, trưởng thành, “chơi thông minh và học vui vẻ”.
Con đường tới STEAM là vô cùng thú vị. Khi quan sát một đứa trẻ khi được trải nghiệm thực làm cùng STEAM sẽ thấy chúng tập trung, say sưa, trí tưởng tượng được sáng tỏ, trí tò mò được thỏa mãn và hơn hết tình yêu, niềm đam mê với khoa học và công nghệ được nảy sinh. Tuy nhiên cũng có thể khó khăn nếu các nhà giáo dục bao gồm cả cha mẹ không thực sự hiểu rõ về STEAM và quan trọng hơn là hiểu về cách học của chính những đứa trẻ ở độ tuổi mầm non để có cách hỗ trợ trẻ tốt nhất. Với những ích lợi của STEAM, một vài đơn vị đang có những bước khai phá tiềm năng của phương pháp giáo dục này tại Việt Nam, hứa hẹn sự nâng cấp và đổi mới trong cách dạy và học của lứa tuổi mầm non.
Phương pháp Steam
Phương pháp STEAM là phương pháp giáo dục tích hợp đủ 5 lĩnh vực bao gồm Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật), Art (nghệ thuật) và Math (Toán học) để trang bị cho trẻ đầy đủ kiến thức và kỹ năng liên quan đến 5 lĩnh vực này.
STEAM kích thích sự tò mò của trẻ về thế giới xung quanh, khuyến khích trẻ chủ động sáng tạo để tìm tòi và giải quyết các vấn đề gặp phải. Mỗi bài học trong chương trình là các tình huống thực tế để trẻ vận dụng kiến thức đã học giải quyết vấn đề trong cuộc sống đồng thời rèn luyện và phát triển các kỹ năng quan trọng.
Cách đánh giá học sinh theo phương pháp này sẽ dựa trên cả quá trình học tập không giống như cách đánh giá truyền thống bằng điểm số cuối học kỳ. Vì vậy với phương pháp giáo dục STEAM trẻ sẽ không bị tạo áp lực trong quá trình học, được tạo điều kiện để tập trung vào các hoạt động trải nghiệm thực hành từ đó tìm thấy hứng thú và niềm đam mê từ việc học.
Phương pháp Steam trong giáo dục mầm non có những đặc điểm sau đây:
- Giáo dục STEAM là mô hình giáo dục kết hợp nhiều lĩnh vực với nhau và giữa chúng có sự liên kết, bổ trợ cho nhau.
- Tập trung cho trẻ hướng đến các hoạt động trải nghiệm mang tính thực tiễn hơn là chú trọng vào lý thuyết. Trẻ được khám phá và thực hành vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Chính vì vậy giáo dục Steam có khả năng xóa bỏ rào cản giữa lý thuyết và thực tế.
- Môi trường học tập theo mô hình STEAM được thiết kế cực kỳ thoải mái và năng động để trẻ có cơ hội phát huy trí tưởng tượng phong phú cùng khả năng sáng tạo của mình.
Môi trường học tập steam
- Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn trẻ để trẻ tự do khám phá và phát huy năng lực của bản thân. Đồng thời trong quá trình làm việc nhóm trẻ sẽ hình thành tính tự lập, kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề gặp phải.
- Giáo dục STEAM tập trung vào việc dạy trẻ hiểu về cơ chế hoạt động của sự vật hiện tượng để có thể ứng dụng vào trong cuộc sống. Đặc điểm này hoàn toàn khác giáo dục truyền thống chỉ chú trọng hướng đến kiểm tra học thuộc những khái niệm, lý thuyết mà không hề biết cách ứng dụng.
Dạy học theo phương pháp STEAM mang lại nhiều lợi ích cho trẻ bao gồm:
Phương pháp giáo dục STEAM là sự kết hợp của 5 lĩnh vực công nghệ, khoa học, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Vì vậy khi trẻ được giáo dục theo phương pháp này sẽ có thể tiếp cận nhiều kiến thức đa dạng từ nhiều môn học giúp rèn luyện và phát triển các kỹ năng cần thiết như:
- Kỹ năng hợp tác làm việc nhóm: Chương trình giáo dục STEAM thường xuyên xây dựng các bài học để trẻ có cơ hội làm việc nhóm cùng với bạn bè. Trẻ sẽ cùng nhau thể hiện suy nghĩ, bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình từ đó tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề đặt ra. Sau những lần tương tác cùng bạn bè trẻ sẽ hình thành và phát triển kỹ năng làm việc nhóm tốt hon
Phát triển kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ với mô hình giáo dục STEAM
- Kỹ năng đặt vấn đề: Đối với mỗi tình huống hoặc dự án nào giáo viên cũng sẽ đưa ra yêu cầu đặt ra vấn đề cần giải quyết cho trẻ trước khi bắt đầu tìm câu trả lời. Nhờ vậy trẻ sẽ có thể tự nâng cao được kỹ năng phân tích, đặt vấn đề đưa ra nhận định và dự đoán kết quả.
- Kỹ năng truy vấn: Mô hình STEAM sẽ giúp trẻ rèn luyện và phát triển kỹ năng truy vấn, tư duy phản biện để đặt ra các giả thuyết, đặt câu hỏi và tìm ra đáp án cùng với cách giải quyết vấn đề cho những tình huống gặp phải.
- Kỹ năng quan sát: Đây cũng là một trong những kỹ năng quan trọng mà giáo dục STEAM sẽ mang lại cho trẻ. Trong quá trình học tập và xử lý tình huống đòi hỏi trẻ phải có khả năng quan sát nhạy bén và nhanh nhẹn để tìm ra bản chất sự vật, hiện tượng.
Không giống với giáo dục truyền thống trẻ bị thụ động hoàn toàn tiếp thu kiến thức 1 chiều từ giáo viên khiến trẻ thấy nhàm chán. Chương trình đào tạo trong phương pháp STEAM cho phép trẻ được tự do tìm tòi, khám phá và lựa chọn những chủ đề, đề tài phù hợp với sở thích, năng lực của bản thân. Vì được làm những điều mình yêu thích trẻ sẽ thấy hứng thú và hào hứng với việc học tập tiếp thu kiến thức
. 
Truyền cảm hứng học tập cho trẻ yêu thích với việc học
Một lợi ích mà phương pháp giáo dục STEAM mang lại cho trẻ mầm non đó là khơi gợi khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú. Giáo dục STEAM không đặt nặng vấn đề lý thuyết mà chú trọng tạo môi trường học tập vui vẻ để trẻ có thể tiếp thu kiến thức dễ dàng. Trẻ chủ động trong việc học tập tìm hiểu kiến thức, nâng cao tư duy logic và khả năng xử lý tình huống.
Giáo dục STEAM tập trung vào việc dạy trẻ hiểu về cơ chế hoạt động của sự vật hiện tượng để có thể ứng dụng vào trong cuộc sống. Đặc điểm này hoàn toàn khác giáo dục truyền thống chỉ chú trọng những khái niệm, lý thuyết mà ít ứng dụng vào thực tế
phương pháp STEAM còn giúp khơi gợi và kích thích khả năng sáng tạo của trẻ mầm non.
+ Tạo cơ hội để trẻ rèn luyện và phát triển những kỹ năng quan trọng như kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề. Đây đều là những kỹ năng cần thiết và hữu ích cho nghề nghiệp sau này của trẻ giúp trẻ có một tương lai tươi sáng.
+ Tạo hứng thú và lòng đam mê với việc học cho trẻ từ đó xây dựng tính chủ động trong việc học tập ngay từ độ tuổi mầm non.
+ Tạo môi trường học tập thoải mái giúp trẻ tự lập từ sớm và giảm tải những áp lực về điểm số trong quá trình học để trẻ luôn hào hứng khi tiếp thu tri thức.
Với những thông tin vừa được chia sẻ trong bài viết mong rằng đã giúp các bậc phụ huynh hiểu rõ hơn về phương pháp STEAM và giải đáp được những băn khoăn của mình về phương pháp này. Giáo dục STEAM là phương pháp khơi gợi khả năng sáng tạo niềm đam mê học tập để mang đến cho trẻ nền tảng tư duy vững chắc ngay từ độ tuổi mầm non.